Υπομνήματα - Υπόμνημα για το προτεινόμενο νομοσχέδιο "περί της Πρόληψης και της Καταπολέμησης της Σεξουαλικής Κακοποίησης, της Σεξουαλικής Εκμετάλλευσης Παιδιών και της Παιδικής Πορνογραφίας Νόμο του 2014" - ΚΕ Νομικών - Ιούνιος 2014


Υπόμνημα για το προτεινόμενο νομοσχέδιο "περί της Πρόληψης και της Καταπολέμησης της Σεξουαλικής Κακοποίησης, της Σεξουαλικής Εκμετάλλευσης Παιδιών και της Παιδικής Πορνογραφίας Νόμο του 2014" - ΚΕ Νομικών - Ιούνιος 2014



ΥΠΟΜΝΗΜΑ

Θέμα: Ο περί της Πρόληψης και της Καταπολέμησης της
Σεξουαλικής Κακοποίησης και της Σεξουαλικής Εκμετάλλευσης Παιδιών και της Παιδικής Πορνογραφίας Νόμος του 2014


Αναφέρομαι στο ως άνω θέμα και ενόψει της σημερινής Συνεδρίας της Κοινοβουλευτικής Επιτροπής Νομικών, θέτω υπόψη σας τις θέσεις μου σχετικά με τα ευρύτερα ζητήματα που ανακύπτουν από το προτεινόμενο Νομοσχέδιο, που συζητείται ενώπιον σας.

Κρίνω σκόπιμο να σημειώσω ότι στο παρόν Σημείωμα δεν έχουν περιληφθεί οι επιμέρους παρατηρήσεις επί συγκεκριμένων άρθρων του Νομοσχεδίου, λόγω των πολύ στενών χρονοδιαγραμμάτων που τέθηκαν. Παρόλα αυτά, επιφυλάσσομαι να εκθέσω τις παρατηρήσεις αυτές κατά τη διάρκεια της κατ’ άρθρο συζήτησης, όπου θα τεθούν τα ζητήματα της συστηματικής δομής και λειτουργικής αποτελεσματικότητας των σχετικών διατάξεων.

Όπως είχα αναφέρει και σε προηγούμενο σημείωμα προς την Επιτροπή Νομικών, οι θέσεις μου αναφορικά με την μεταχείριση των σεξουαλικά αδικοπραγούντων έχουν αποτελέσει αντικείμενο σχετικής Τοποθέτησης στη βάση των αρμοδιοτήτων μου ως Εθνική Ανεξάρτητη Αρχή Ανθρωπίνων Δικαιωμάτων όσον αφορά ευρύτερα το ζήτημα της πρόληψης τέτοιων φαινομένων αλλά και της ποινικής, σωφρονιστικής και μετα-σωφρονιστικής αντιμετώπισης όσων τελούν αδικήματα κατά της γενετήσιας ελευθερίας και αξιοπρέπειας. Η ως άνω Τοποθέτηση σας έχει ήδη κοινοποιηθεί για σκοπούς ενημέρωσης.

Οι θέσεις σου επί του προτεινόμενου Νομοσχεδίου συνοψίζονται στα ακόλουθα:

1. Αρχικά, χαιρετίζω την πρόθεση θεσμοθέτησης ενός ολοκληρωμένου πλαισίου πρόληψης και καταπολέμησης της σεξουαλικής κακοποίησης και εκμετάλλευσης παιδιών. Οι πρόνοιες του προτεινόμενου Νομοσχεδίου με βρίσκουν σύμφωνη σε γενικές γραμμές, παρόλο που διατηρώ έντονες επιφυλάξεις όσον αφορά την τήρηση της αρχής της αναλογικότητας κατά τον καθορισμό των μέγιστων ποινών για το σύνολο των αδικημάτων που προβλέπονται και στη διευκρίνιση ζητημάτων με τρόπο που να μην δημιουργούν προβλήματα και ερμηνευτικές δυσχέρειες κατά την εφαρμογή του Νόμου.

Ειδικότερα, με προβληματίζει το γεγονός ότι τα πλείστα εκ των αδικημάτων που προνοούνται τιμωρούνται με μέγιστη ποινή φυλάκισης είκοσι πέντε ετών, ενώ εάν το θύμα είναι κάτω των δεκατριών ετών η ποινή είναι ισόβια φυλάκιση και εάν το θύμα είναι παιδί αλλά έχει ξεπεράσει την ηλικία συναίνεσης, η ποινή μπορεί να ανέλθει μέχρι τα δεκαπέντε έτη.

Ως εκ τούτου, παρατηρώ ότι ο καθορισμός των μέγιστων ποινών δεν έγινε ή δεν φαίνεται να έγινε κατόπιν αξιολόγησης της σοβαρότητας του κάθε αδικήματος σε συνάρτηση τόσο με το μέγεθος της προσβολής του προστατευόμενου έννομου αγαθού όσο και με την ηλικία του θύματος.

Η αρχή της αναλογικότητας των ποινών αποτελεί βασική αρχή του νομικού μας πολιτισμού, η οποία θα πρέπει, σε κάθε περίπτωση, να τυγχάνει εφαρμογής στο δικαιικό μας σύστημα. Η αρχή αυτή, υπό την ευρεία έννοια της, λειτουργεί σε όλα τα επίπεδα προσέγγισης του ποινικού φαινομένου. Σε αρχικό στάδιο, λαμβάνεται υπόψη κατά την αξιολόγηση των μορφών ανθρώπινης συμπεριφοράς που κρίνονται αξιόποινες και σε δεύτερο στάδιο, στον καθορισμό των προβλεπόμενων ποινών. Η επιλογή των ποινών που θα προβλέπονται για κάθε αδίκημα προϋποθέτει πάντα την στάθμιση της βαρύτητας των προσβαλλόμενων αγαθών και της έντασης προσβολής τους προς την επαπειλούμενη ποινική κύρωση , υπό το πρίσμα της αναλογικότητας ώστε το μέτρο που θα προβλεφθεί να είναι αναγκαίο, κατάλληλο και ανάλογο.
Ο νομοθέτης θα πρέπει, σε κάθε περίπτωση, να σταθμίζει την προσβολή του προστατευόμενου έννομου αγαθού και την σοβαρότητα των πράξεων του δράστη όταν καθορίζει ακόμη και τα μέγιστα όρια των ποινώ
Ως εκ τούτου, οι ποινές που προβλέπονται, όσο δραστικές κι αν είναι, θα πρέπει να εξειδικεύονται με τέτοιο τρόπο που να αποτυπώνουν το ισόρροπο ενδιαφέρον της πολιτείας τόσο για τη δίκαιη τιμωρία του δράστη όσο και για την επίτευξη της αποτελεσματικότητας τους . Προς την κατεύθυνση αυτή, οι σχετικές ποινές θα πρέπει να είναι ανάλογες με την ηθική και νομική απαξία του αδικήματος, ώστε να αποκαθιστούν την δικαιοσύνη αλλά ταυτόχρονα να μεταχειρίζονται τον δράστη με δικαιοκρατικό τρόπο.

Δεδομένου ότι το υπό συζήτηση Νομοσχέδιο ενσωματώνει Ευρωπαϊκή Οδηγία, θα πρέπει να ληφθεί σοβαρά υπόψη το γεγονός ότι η ίδια η Οδηγία στο άρθρο 11 του Προοιμίου, τονίζει ότι, λόγω της ποινικοποίησης πράξεων διαφορετικών επιπέδων σοβαρότητας, είναι αναγκαίο να υπάρξει μεγάλη διαφοροποίηση και στις ελάχιστες ποινές που καθορίζει, καλώντας τα Κράτη-Μέλη να λάβουν υπόψη τους την αρχή της αναλογικότητας κατά την ρύθμιση των σχετικών ποινών. Το Προοίμιο, συνδυαζόμενο με τις διατάξεις της Οδηγίας, συνιστά ερμηνευτικό οδηγό για την ενσωμάτωση και σωστή εφαρμογή της. Είναι φανερό από την συνολική ανάγνωση της Οδηγίας ότι καθορίζονται διάφορα επίπεδα ελάχιστων ποινών που κλιμακώνονται ανάλογα με την σοβαρότητα που αποδίδεται στο κάθε αδίκημα. Το πνεύμα αυτό της Οδηγίας, δυστυχώς, δεν αντικατοπτρίζεται στις πρόνοιες του υπό συζήτηση Νομοσχεδίου το οποίο προβλέπει, στις πλείστες περιπτώσεις, ίδιες μέγιστες ποινές για αδικήματα εντελώς διαφορετικής βαρύτητας.

2. Περαιτέρω, όπως τόνισα και σε προηγούμενο Σημείωμα μου ενώπιον της Επιτροπής, με προβληματίζει το γεγονός ότι, βάσει των προτεινόμενων ρυθμίσεων, ενδεχομένως να τύχουν αυστηρής ποινικής αντιμετώπισης περιπτώσεις, οι οποίες τυχόν να μην αποτελούν περιστατικά παιδοφιλίας. Για παράδειγμα, οι πρόνοιες της προτεινόμενης νομοθεσίας μπορεί να αποτελέσουν τη βάση ποινικής δίωξης σε νεαρά άτομα τα οποία συνάπτουν σχέσεις με ανήλικα άτομα 15 ή 16 ετών, μετά από καταγγελία. Ένα τέτοιο ενδεχόμενο δεν μπορεί να αποκλειστεί, ενώ δεν θα πρέπει να παραβλεφθεί η σημερινή κοινωνική πραγματικότητα κατά την κατάρτιση του σχετικού νομικού πλαισίου.

Επειδή θεωρείται δεδομένο ότι πρόθεση σας δεν είναι η ποινικοποίηση των οποιωνδήποτε σχέσεων που, ομολογουμένως, στη σύγχρονη κοινωνία συνάπτουν ακόμη και ανήλικα άτομα, αλλά κυρίως η ποινική αντιμετώπιση του φαινομένου της παιδοφιλίας, θέτω τον πιο πάνω προβληματισμό για περαιτέρω συζήτηση μεταξύ των μελών της Επιτροπής, λαμβάνοντας υπόψη και τις σοβαρότατες ποινές που προβλέπονται για τα σχετικά αδικήματα.

Προς την κατεύθυνση αυτή, θεωρώ ότι θα πρέπει να μελετηθούν σε βάθος το άρθρο 20 του Προοιμίου της Οδηγίας και το άρθρο 8, ώστε να διερευνηθεί η δυνατότητα που δίνεται σε Κράτος-Μέλος να εξαιρέσει από το πεδίο εφαρμογής συγκεκριμένων προνοιών τις συναινετικές σεξουαλικές δραστηριότητες μεταξύ ατόμων παρόμοιας ηλικίας και ωριμότητας.

3. Επιπρόσθετα, εισηγούμαι όπως γίνει ειδική μνεία όσον αφορά την εξαίρεση από την εφαρμογή των προτεινόμενων ρυθμίσεων σε περίπτωση που το θύμα του αδικήματος και ο δράστης έχουν συνάψει γάμο και ο ένας εκ των δύο είναι κάτω των 17 ετών. Και τούτο επειδή, η νομοθεσία επιτρέπει τη σύναψη γάμου, με τη συναίνεση των γονέων ή του κηδεμόνα, από άτομα 16 ετών και άνω. Επομένως, για το χρονικό διάστημα μεταξύ 16 ετών έως 17 ετών, οι σχέσεις που αναπτύσσονται μεταξύ του ζευγαριού πιθανότατα να πληρούν την αντικειμενική υπόσταση ορισμένων εκ των αδικημάτων που προβλέπει η πρόταση Νόμου και για το λόγο αυτό, θα ήταν χρήσιμη η εισαγωγή σχετικής πρόνοιας που να διευκρινίζει το εν λόγω ζήτημα.

4. Θεωρώ εξαιρετικά σημαντικές τις ρυθμίσεις για την εποπτεία των σεξουαλικά αδικοπραγούντων, οι οποίες καλύπτουν ένα υφιστάμενο κενό κατά το στάδιο της μετα-σωφρονιστικής μεταχείρισης, με αποτέλεσμα να οδηγούμαστε στο φαινόμενο της υποτροπής. Δεδομένου, όμως, ότι στον αποφυλακισθέντα έχει ήδη καταλογιστεί ποινή, η οποία έχει εκτιθεί, σημειώνω ότι οι οποιοιδήποτε όροι τυχόν επιβάλλονται θα πρέπει να τυγχάνουν επαναξιολόγησης σε τακτά χρονικά διαστήματα, ώστε να δίνουν την ευκαιρία αλλά και το κίνητρο στον δράστη για αυτοβελτίωση και δυνατότητα απαλλαγής από τους όρους αυτούς.

5. Περαιτέρω, θα πρέπει να διασφαλιστεί η αποτελεσματική εφαρμογή της εποπτείας στην πράξη. Τούτο σημαίνει ότι η Αρχή Εποπτείας, που θα συσταθεί, θα λειτουργεί με αποτελεσματικές διαδικασίες μακριά από γραφειοκρατικές αγκυλώσεις και θα διαθέτει τα απαραίτητα μέσα ώστε να είναι σε θέση να επιτηρεί τους αποφυλακισθέντες με αποτελεσματικό τρόπο και να διαπιστώνει έγκαιρα τυχόν παραβίαση των όρων που έχει επιβάλει, προκειμένου να ακολουθούνται οι προβλεπόμενες διαδικασίες.

6. Είναι σαφές ότι τα σεξουαλικά αδικήματα επισύρουν ιδιαίτερη απαξία καθώς θίγουν ένα πολύ σημαντικό και ευαίσθητο έννομο αγαθό, αυτό της γενετήσιας ελευθερίας και αξιοπρέπειας κάθε ατόμου. Επιπρόσθετα, όταν τα αδικήματα αυτά τελούνται εις βάρος παιδιών αποκτούν ακόμη μεγαλύτερη απαξία και θα πρέπει σαφώς να τυγχάνουν πιο αυστηρής ποινικής αντιμετώπισης.

Όμως, δεν θα πρέπει να παραβλέπεται η ανάγκη εξισορρόπησης της αναντίρρητης δικαιοπολιτικής σκοπιμότητας για όσο το δυνατόν αυστηρότερες ρυθμίσεις για καταπολέμηση ενός σοβαρού εγκλήματος με την ανάγκη προστασίας των ανθρωπίνων δικαιωμάτων και την διατήρηση της αρχής της αναλογικότητας που αποτελεί θεμελιώδη αρχή ενός κράτους δικαίου.

Σε κάθε περίπτωση, έχω την άποψη ότι η αποτελεσματική διαχείριση κοινωνικών προβλημάτων, όπως αυτό της σεξουαλικής κακοποίησης ανηλίκων, θα πρέπει να γίνεται πρώτιστα με μέσα κοινωνικής πολιτικής, όπως αυτά που προνοούνται στην σχετική Οδηγία και όχι μόνο με την αύξηση των ποινών και τον αθρόο εγκλεισμό στη φυλακή, καθώς η ποινή παραμένει πάντοτε ένα έσχατο μέσο εξατομικευμένης αντίδρασης χωρίς να επιλύει το πρόβλημα. Για το λόγο αυτό, η λογική της «μηδενικής ανοχής» στο φαινόμενο δεν θα πρέπει να οδηγεί, άνευ ετέρου, σε άτεγκτο τιμωρητισμό ως πανάκεια για την οριστική αντιμετώπιση του. Σε μια τέτοια περίπτωση, υπάρχει ο κίνδυνος να νοηθεί ότι η θέσπιση αυστηρότερων ρυθμίσεων απορρέει μεν από την τεράστια κοινωνική απαξία της σεξουαλικής κακοποίησης, αλλά και ότι συνιστά μια ομολογία αδυναμίας ή άλλοθι για τη μη λήψη άλλων παράλληλων μέτρων.

Προς την κατεύθυνση αυτή, κρίνω σκόπιμο να επαναφέρω την εισήγηση μου, προσδοκώντας στην στήριξη σας, για την χάραξη μιας ολοκληρωμένης πολιτικής πρόληψης σεξουαλικών αδικημάτων στο σύνολο τους μέσω της υιοθέτησης ενός μακροπρόθεσμου Εθνικού Σχεδίου Δράσης. Για το σκοπό αυτό, θα ήταν χρήσιμο να συσταθεί ένας Φορέας, στον οποίο θα συμμετέχουν όλες οι εμπλεκόμενες αρχές αλλά και ανεξάρτητοι ειδικοί ( π.χ νομικοί, ψυχολόγοι, ψυχίατροι) με την αρμοδιότητα να καταρτίσει και να εφαρμόσει ένα μακρόπνοο Σχέδιο Δράσης για την πρόληψη των σεξουαλικών αδικημάτων.

Παραμένω στη διάθεση σας.


Ελίζα Σαββίδου
Επίτροπος Διοικήσεως και
Ανθρωπίνων Δικαιωμάτων


Κατεβάστε το αρχείο τύπου Acrobat prolipsisexoualkakopoiisis.pdf (Μέγεθος Αρχείου: 299,31Kb)
Κατεβάστε το αρχείο τύπου Word
Ipomnima_prolipsi_sexoualikis_kakopoiisis_pedion_Vouli03062014.doc (Μέγεθος Αρχείου: 54,57Kb)
mp3
062014.mp3 (Μέγεθος Αρχείου: 2905,39Kb)